Rynek Fuzji i Przejęć (M&A) w Polsce

Polska w czasie ostatnich trzech lat stała się jednym z najciekawszych i najbardziej dojrzałych rynków fuzji i przejęć w Europie Centralnej i Wschodniej.   Wynika to ze skali i znaczenia polskiej gospodarki w Europie ale też przyczyniły się do tego reformy przeprowadzone w początkach okresu transformacji gospodarczej w latach 90-tych oraz wejście Polski do Unii Europejskiej w 2004 roku.   

192
7 min

Piotr Chudzik

Partner Zarządzający

Trigon Investment Banking

Office workstation top view of business people working around M&A, keyboard, calculator, phablet and money on wooden table - merger and acquisition concept

Zarówno krajowi jak i zagraniczni inwestorzy postrzegają Polskę jako bardzo atrakcyjny kraj do dokonywania zakupów spółek i aktywów w sektorach, które odnotowują największy wzrost z powodu postępujących pozytywnych procesów konwergencji gospodarki polskiej do wysoko rozwiniętych krajów Europy Zachodniej.

Polski rynek M&A w skali Europy

Polska jest największym rynkiem transakcji fuzji i przejęć w Europie Centralnej i Wschodniej natomiast w Europie jesteśmy rynkiem średniej wielkości.    Wartość zrealizowanych transakcji wacha się od 5mld EUR do 8 mld EUR rocznie czyli jest to równowartość około 1-2% Produktu Narodowego Brutto („PKB”) podczas gdy na najbardziej rozwiniętych rynkach fuzji i przejęć takich jak USA czy Wielka Brytania wartość transakcji osiąga poziom ok 5% GDP.

Tylko w latach 2011 oraz 2017 wartość zrealizowanych transakcji w Polsce przekroczyła 10 mld EUR za sprawą takich transakcji jak sprzedaż Banku BZ WBK hiszpańskiemu bankowi Santander za 4,3mld EUR oraz transakcji sprzedaży Polkomtela, operatora sieci telefonii komórkowej, Zygmuntowi Solorzowi, właścicielowi Cyfrowego Polsatu, za ponad 4.5mld EUR w 2011 roku.  Natomiast w 2017 roku głównie za sprawą sprzedaży spółki Allegro, polskiego lidera rynku e-commerce, konsorcjum globalnych funduszy typu „private equity” za 2.9mld EUR oraz transakcji sprzedaży kontrolnego pakietu akcji w Banku PEKAO SA na rzecz PZU SA, lidera rynku ubezpieczeń w Polsce i Centralnej Europie i Polskiego Funduszu Rozwoju, instytucji kontrolowanych przez Skarb Państwa, za blisko 2.4mld EUR.

W okresie 2010 – 2017 zrealizowano blisko 550 transakcji fuzji i przejęć w Polsce o łącznej wartości 60,7mld EUR.    Ponad 90% z tych transakcji to transakcje o wartości poniżej 200mln EUR.      Natomiast w tych samych latach realizowano od 1 do 5 transakcji powyżej 500mln EUR rocznie oraz 3 do 7 transakcji średniej wielkości o wartości 200 mln do 500mln.

Kto, za ile i co kupuje w Polsce

Polskie spółki są głównie celem przejęć przez inne polskie firmy i inwestorów zagranicznych.    W latach 2010 – 2017 wartość transakcji, w których przedmiotem zakupu były polskie spółki i aktywa wyniosła blisko 30mld EUR.

Zakupów o największej łącznej wartości w tych latach dokonali inwestorzy z USA (łącznie 1.4mld EUR), następnie inwestorzy z Wielkiej Brytanii (901mln EUR), Niemiec (474mln EUR), Holandii (446 mln EUR) oraz Francji (429 mln EUR).

Byliśmy w tym czasie świadkami pierwszych znaczących inwestycji przez korporacje z Chin oraz Ameryki Łacińskiej to jest odpowiednio zakup akcji w Novago przez China Everbright od funduszu Abris Capital za blisko 110mln EUR oraz zakup kontrolnego pakietu akcji w Amrest Holdings, operatora restauracji w Polsce i Europie, przez firmy kontrolowanie przez Carlosa Gonzalesa z Meksyku.

W latach 2010 – 2017 większość transakcji o wartości powyżej 200mln EUR była realizowana w sektorze produkcji dóbr konsumpcyjnych (2,84mld EUR), sektorze usług finansowych (2mld EUR), sektorze telekomunikacji i mediów (1,3mld EUR), sektorze produkcji dla przemysłu (1,3mld EUR) oraz w elektroenergetyce (1,2mld EUR).

Polskie spółki na zakupach zagranicą

Wartość transakcji przejęć spółek zagranicą przez polskich inwestorów rośnie bardzo powoli i w latach 2010 – 2017 wyniosła łącznie 5mld EUR.   Roczna wartość zakupionych spółek i aktywów wahała się od ok 450mld EUR do ok 1mld EUR rocznie z wyjątkiem 2012 roku kiedy KGHM Polska Miedź, największa spółka wydobywająca i przetwarzająca miedz i srebro w Europie Centralnej, dokonała dużych akwizycji aktywów wydobywczych w Kanadzie i Chile.

Polscy przedsiębiorcy i firmy państwowe kupowali mniejsze firmy.   Średnia wartość transakcji to ok 20-30mln EUR.     W latach 2010 – 2017 dokonywano 14 – 26 transakcji rocznie.

Transakcje dokonywane były głównie w Niemczech (29 transakcji), Rumunii (17), Wielkiej Brytanii (10), ma Węgrzech (8) i Czechach (8) oraz Szwecji (8).   Poza Europą inwestycje były bardzo sporadyczne i dokonywano ich głownie w USA, Kanadzie i Turcji.

Rok 2017 najlepszy rok na rynku fuzji i przejęć

Choć w ostatnim raporcie na temat bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce, NBP podał, że ich wartość w 2017 roku spadła do poziomów odnotowanych w czasie kryzysu finansowego w latach 2008 – 2009 czy kryzysu zadłużeniowego w Europie w 2013 r to  z naszych obserwacji wynika, że ten spadek dotyczy w największym stopniu inwestycji typu greenfield oraz inwestycji w aktywa w Polsce.    Natomiast jeśli chodzi o fuzje i przejęcia (M&A) spółek to w ostatnich 3 latach Polska stała się jednym z najciekawszych rynków w Europie Centralnej i Wschodniej.

W 2017 roku zrealizowano transakcję za ponad 10mld EUR co było o ponad 5mld EUR i blisko 4mld EUR więcej niż odpowiednio w latach 2016 i 2015.

Koniec prywatyzacji – czas odkupowania aktywów w latach 1990 – 2010

Do roku 2015 większość transakcji o wartości powyżej 500mln EUR było realizowanych w ramach programu prywatyzacji w Polsce.   Obecnie proces ten został zakończony i obserwujemy wiele transakcji odkupu przez spółki kontrolowane przez Skarb Państwa dużych zrestrukturyzowanych spółek przemysłowych oraz instytucji finansowych i banków, które w latach 1995 – 2005 nabyli inwestorzy zagraniczni.

W 2017 roku Polska Grupa Energetyczna nabyła od EDF, francuskiego koncernu energetycznego, za ponad 1mld EUR, kontrolne pakiety akcji w Elektrowni Rybnik oraz czterech elektrociepłowniach działających Krakowie, Wrocławiu, Gdańsku i Zielonej Górze.   Natomiast ENEA SA, notowana na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie i kontrolowana przez Skarb Państwa nabyła za ok 200 mln EUR kontrolny pakiet w Elektrowni Połaniec od francuskiego koncernu energetycznego Engie.     Ciekawą transakcją było również przejęcie przez tą samą spółkę ENEA sprywatyzowanej wcześniej Bogdanki SA, najbardziej wydajnej kopalni węgla kamiennego w Polsce.

Również w sektorze bankowym byliśmy świadkami podobnych transakcji w tym odkupu przez konsorcjum PZU największej firmy ubezpieczeniowej w Europie Centralnej kontrolowanej przez Skarb Państwa i państwowy fundusz PFE kontrolnego pakietu akcji w drugim pod względem wielkości aktywów banku w Polsce PEKAO SA za blisko 2.4mld EUR.     Ponadto to samo PZU przejęło kontrolny pakiet akcji w Alior Banku, prywatnym banku notowanym na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie a kontrolowany przez Skarb Państwa Bank PKO BP przejął Bank Nordea Polska SA, sprzedawany przez skandynawską grupę bankową Nordea.

Globalne fundusze typu private equity inwestują w Polsce

W Polsce realizuje się obecnie blisko 50% transakcji przeprowadzanych z udziałem funduszy typu private equity w Europie Centralnej i Wschodniej.

W 2017 roku po raz pierwszy byliśmy świadkami transakcji o wartości ponad miliarda EUR z udziałem globalnych funduszy private equity.    Co znamienne największa transakcja 2017 roku została zrealizowana w sektorze e-commerce gdzie konsorcjum funduszy private equity w składzie Cinven, MidEuropa Partners i Permira kupiło Allegro lidera polskiego e-commerce za blisko 2,9mld EUR.   Natomiast fundusz CVC Capital Partners kupił za 1,3mld EUR sieć sklepów Żabka a amerykański fundusz TCV specjalizujący się w inwestycjach w spółki technologiczne kupił pakiet akcji w pracuj.pl największym pośredniku typu „online job serach” na rynku pracy w Europie Centralnej.   Jest to dowód dojrzałości i atrakcyjności spółek i aktywów w Polsce.

Wysokie standardy realizacji transakcji

Realizacja transakcji w Polsce nie odbiega standardami od podobnych transakcji realizowanych na dużych rozwiniętych rynkach.   Dostępność finansowania przez lokalne banki oraz standardy pracy doradców są bardzo wysokie.   Polska jest uznawana za kraj z relatywnie dobrymi i transparentnymi regulacjami i profesjonalnym podejściem sprzedających do negocjacji.

Czego możemy się spodziewać w latach 2018 – 2020

Polska jest obecnie postrzegana jako integralna część gospodarki Unii Europejskiej.  Atrakcyjność Polski poprawia dobrze wyedukowana kadra pracownicza, łatwo dostępna szybko rozwijająca się nowoczesna infrastruktura transportowa i logistyczna, stąd spodziewamy się kontynuowania trendu zwiększającej się aktywności inwestorów zagranicznych dokonujących transakcji fuzji i przejęć w Polsce.   Spodziewamy się kolejnych transakcji w szybko rozwijającym się sektorze nowych technologii oraz e-commerce w Polsce, gdzie powstają firmy oferujące produkty sprzedawane na rozwiniętych rynkach na całym świecie.